Rượu vang là một trong những sản vật thế giới có mặt rộng nhất ở Việt Nam, từ quầy siêu thị đến cửa hàng chuyên. Nhưng chiếc nhãn dán trên chai thường dày đặc chữ Pháp, Ý, Tây Ban Nha khiến người mua chọn theo màu nhãn hay theo lời người bán. Chỉ cần đọc được bốn năm dòng chính, bạn đã biết chai rượu đến từ đâu, làm từ giống nho nào, cùng hạng nào trong hệ thống của nước đó.
Phần dưới cũng nói về tem nhập khẩu, cách nhận ra chai có vấn đề, và cách bảo quản vang trong khí hậu nóng. Một lời nhắc chung cho cả bài: rượu là đồ uống có cồn, dùng điều độ và không lái xe sau khi uống.
Hai kiểu nhãn: Cựu Thế giới và Tân Thế giới
Các nước làm vang lâu đời ở châu Âu, như Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, thường ghi tên vùng to nhất trên nhãn, còn giống nho có khi không được ghi. Lý do là luật vùng đã quy định giống nho được phép trồng: một chai Bordeaux đỏ hầu như là phối trộn Cabernet Sauvignon, Merlot và một vài giống khác; một chai Chianti chủ yếu là Sangiovese; vang Rioja đỏ thường lấy Tempranillo làm chủ đạo.
Các nước làm vang về sau, gọi chung là Tân Thế giới (Chile, Argentina, Úc, New Zealand, Mỹ, Nam Phi), thường ghi tên giống nho nổi bật: Cabernet Sauvignon, Merlot, Shiraz, Sauvignon Blanc, Chardonnay. Kiểu nhãn này dễ đọc hơn với người mới, nên vang Chile và Úc rất phổ biến ở phân khúc phổ thông tại Việt Nam.
Khi chưa biết bắt đầu từ đâu, chọn theo giống nho là dễ nhất: Merlot mềm, dễ uống; Cabernet Sauvignon đậm, chát rõ; Shiraz cay nồng, nhiều vị quả chín; Sauvignon Blanc chua thanh, thơm cỏ và chanh leo; Chardonnay tròn, béo hơn, nhất là khi ủ thùng gỗ.
Một mẹo nhỏ: vang Cựu Thế giới thường có vị quả kín đáo hơn, chua và chát rõ hơn, hợp ăn cùng bữa; vang Tân Thế giới thường mở ra là thấy vị quả chín, mềm và dễ uống ngay cả khi không có món ăn kèm. Biết điều này, bạn sẽ đỡ thất vọng khi mua một chai vang Pháp rẻ rồi thấy nó chua gắt lúc uống không, trong khi cùng chai đó lại rất hợp với một đĩa thịt nướng.
Các hạng chất lượng hay gặp trên nhãn
Mỗi nước có hệ thống phân hạng riêng. Hạng cao không đồng nghĩa với ngon hơn theo khẩu vị của bạn, nhưng cho biết rượu tuân theo quy định khắt khe tới đâu:
| Nước | Ký hiệu trên nhãn (từ chặt đến rộng) | Gợi ý đọc |
|---|---|---|
| Pháp | AOP hoặc AOC → IGP → Vin de France | AOP gắn với vùng cụ thể, quy định giống nho, năng suất |
| Ý | DOCG → DOC → IGT → Vino | DOCG có tem niêm trên cổ chai; IGT có thể rất ngon, sáng tạo hơn |
| Tây Ban Nha | DOCa/DOQ → DO → Vino de la Tierra | Thêm các chữ Crianza, Reserva, Gran Reserva chỉ thời gian ủ |
| Chile, Úc, Mỹ | Tên vùng trồng (Valle, Valley, County) | Vùng càng hẹp, cụ thể thường càng chọn lọc |
Những dòng còn lại trên nhãn
Niên vụ (vintage). Là năm nho được hái, không phải năm đóng chai. Vang phổ thông nên uống khi còn trẻ, trong vòng hai ba năm kể từ niên vụ, đặc biệt là vang trắng và vang hồng. Chỉ một phần nhỏ vang đỏ hạng cao mới được làm để cất lâu năm.
Độ cồn. Vang thường nằm trong khoảng 11–15%. Vang vùng nóng như Úc, Chile hay miền Nam nước Ý thường cao cồn hơn, cảm giác đậm và ấm hơn. Đây cũng là con số bạn nên để ý khi tính lượng uống.
Dòng "Mis en bouteille au château/au domaine". Nghĩa là rượu được đóng chai tại chính điền trang làm rượu, thường là dấu hiệu tốt ở vang Pháp. Chai ghi tên một nhà buôn (négociant) không có nghĩa là kém, đó là mô hình phổ biến.
Chữ Reserva, Reserve, Riserva. Ở Tây Ban Nha và Ý, các chữ này có quy định thời gian ủ tối thiểu. Ở Chile, Úc hay Mỹ, "Reserve" phần nhiều là cách đặt tên dòng sản phẩm, không bị luật ràng buộc chặt, nên đừng trả thêm tiền chỉ vì chữ này.
Tem, nhãn phụ và dấu hiệu chai có vấn đề
Rượu nhập khẩu chính ngạch vào Việt Nam phải có tem rượu nhập khẩu dán trên chai và nhãn phụ tiếng Việt ghi tên đơn vị nhập khẩu, thể tích, độ cồn, hạn dùng hoặc ngày đóng chai cùng các thông tin bắt buộc khác. Ngoài giấy tờ, hãy nhìn chính chai rượu:
- Nút bần nhô lên hoặc rượu rỉ quanh nút: chai từng bị nóng, rượu giãn nở đẩy nút. Vang để như vậy thường bị nấu chín, mất mùi quả tươi.
- Mực rượu trong cổ chai thấp hơn hẳn những chai cùng loại bên cạnh: có thể đã bay hơi qua nút do bảo quản kém.
- Màu vang trắng ngả vàng nâu đậm khi niên vụ còn mới: dấu hiệu oxy hoá.
- Nhãn mờ, lệch, keo dán lem, tem không rõ ràng, giá thấp bất thường với một chai danh tiếng: nên từ chối mua.
- Mở ra thấy mùi giấy bìa ướt, mùi hầm ẩm mốc: rượu bị lỗi nút (cork taint). Cửa hàng uy tín thường đổi cho bạn nếu báo sớm.
Bảo quản và phục vụ trong khí hậu nóng
Kẻ thù lớn nhất của vang ở Việt Nam là nhiệt. Đừng để rượu trong cốp xe ô tô dưới nắng, đừng đặt trên nóc tủ lạnh hay gần bếp. Nếu không có tủ rượu, chọn góc tối, mát nhất trong nhà; chai nút bần nên đặt nằm ngang để nút không khô. Với rượu sẽ uống trong vài tuần, để trong ngăn mát tủ lạnh vẫn tốt hơn để ngoài phòng 32°C.
Nhiệt độ uống cũng quan trọng không kém. Vang đỏ nhẹ ngon ở khoảng 14–16°C, vang đỏ đậm 16–18°C; ở nước ta "nhiệt độ phòng" thường cao hơn nhiều, nên cho chai vang đỏ vào ngăn mát khoảng 20–30 phút trước khi mở. Vang trắng, vang hồng và vang sủi uống lạnh hơn, khoảng 6–12°C.
Chai đã mở, đậy nút lại và cất ngăn mát, vang đỏ thường uống ngon trong hai ba ngày, vang trắng ba bốn ngày. Rượu đã chua gắt thì dùng để nấu sốt vang hay bò sốt vang, đừng cố uống hết.
Về liều lượng, vang có độ cồn không thấp như nhiều người tưởng: một ly khoảng 150 ml vang 13% đã chứa lượng cồn tương đương một lon bia. Uống cùng bữa ăn, xen kẽ nước lọc, và nhờ người khác lái xe hoặc đi taxi nếu đã uống.
Ghép vang với món Việt
Món Việt nhiều vị chua, cay, ngọt và nước mắm, không phải chai vang nào cũng hợp. Vài cặp ghép dễ thành công cho bữa cơm nhà:
| Món | Kiểu vang gợi ý | Vì sao |
|---|---|---|
| Gỏi cuốn, nộm, chả giò | Vang trắng chua thanh như Sauvignon Blanc, Riesling khô | Độ chua của rượu đi cùng rau thơm và nước chấm |
| Cá kho, thịt kho tộ | Vang đỏ nhẹ, ít chát như Pinot Noir, Merlot | Không đè vị nước mắm, đỡ đắng khi gặp vị mặn |
| Bò lúc lắc, bò nướng lá lốt | Vang đỏ đậm vừa như Cabernet Sauvignon, Shiraz | Tannin hợp thịt đỏ và mùi nướng |
| Lẩu hải sản, tôm hấp | Vang trắng tròn như Chardonnay, hoặc vang sủi | Vị béo ngọt của hải sản không bị chát lấn át |
| Món cay nhiều ớt | Vang trắng hơi ngọt, cồn thấp | Cồn cao làm vị cay gắt hơn |
Câu hỏi thường gặp
Rượu vang để được bao lâu sau ngày đóng chai?
Đa số vang phổ thông nên uống trong vài năm kể từ niên vụ, vang trắng và vang hồng càng sớm càng tốt. Chỉ một số vang đỏ hạng cao mới được làm để cất lâu. Không phải vang nào để lâu cũng ngon hơn.
Vang Chile và vang Pháp, người mới nên chọn loại nào?
Vang Chile thường ghi rõ giống nho, vị quả chín, dễ uống và giá dễ tiếp cận nên hợp với người mới. Vang Pháp đa dạng, cần đọc vùng để đoán vị. Có thể bắt đầu với Merlot Chile rồi thử dần Bordeaux, Côtes du Rhône.
Tem rượu nhập khẩu dán ở đâu trên chai?
Tem thường dán ở cổ chai, nắp hoặc trên thân chai, đi cùng nhãn phụ tiếng Việt. Thiếu tem và nhãn phụ là dấu hiệu hàng không qua đường nhập khẩu chính thức, khó truy nguồn nếu có vấn đề.
Rượu vang có cặn dưới đáy chai có sao không?
Cặn ở vang đỏ lâu năm thường là sắc tố và tannin kết tủa tự nhiên, không độc. Tinh thể trong suốt ở vang trắng là muối tartrate, cũng vô hại. Dựng đứng chai vài giờ trước khi rót để cặn lắng xuống.
Uống một chai vang có lái xe được không?
Không nên. Luật giao thông Việt Nam cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Đã uống rượu vang, dù ít, hãy đi taxi, xe công nghệ hoặc nhờ người không uống chở về.
