Năm loại bưởi Việt nổi tiếng: vị khác nhau ra sao, mua dịp nào hợp

Bưởi là loại trái cây Việt hiếm hoi có mặt quanh năm, để được lâu, chịu được đường xa, nên vừa là quả ăn hằng ngày vừa là quả biếu, quả bày mâm ngũ quả. Nhưng năm giống nổi tiếng nhất lại khác nhau khá xa về vị, độ mọng và mùa ngon.

Thay vì hỏi "bưởi nào ngon nhất", câu hỏi đúng là bạn cần bưởi để làm gì: ăn ngay, để dành, bày Tết hay làm quà gửi đi xa. Dưới đây là chân dung từng loại và cách chọn quả cho đúng.

Chân dung từng giống

Bưởi Năm Roi. Vùng nổi tiếng nhất là Bình Minh (Vĩnh Long). Quả hình quả lê, vỏ mỏng, ruột màu vàng ngà, múi ráo, tép mềm, vị ngọt thanh pha chút chua nhẹ, gần như không hạt. Có hàng quanh năm, rộ nhiều vào cuối năm.

Bưởi da xanh. Gắn với Bến Tre cũ (nay thuộc Vĩnh Long), nay trồng rộng khắp miền Tây và Đông Nam Bộ. Quả tròn, vỏ xanh ngay cả khi chín, ruột hồng, tép to, mọng nước, ngọt, ít hạt. Là loại được ưa chuộng nhất ở các thành phố phía Nam.

Bưởi Diễn. Gốc ở vùng Phú Diễn (Hà Nội), nay trồng nhiều ở ngoại thành và các tỉnh lân cận. Quả nhỏ, tròn, vỏ chuyển vàng khi để, tép vàng nhạt, nhỏ, ráo, ngọt đậm. Chín vào cuối năm, là quả bày Tết quen thuộc của người miền Bắc.

Bưởi Phúc Trạch. Đặc sản Hương Khê (Hà Tĩnh), có chỉ dẫn địa lý được bảo hộ. Quả to, vỏ vàng xanh, ruột hồng, nhiều nước, ngọt thanh, mùi thơm nhẹ. Mùa chính khoảng tháng 8, tháng 9.

Bưởi Đoan Hùng. Đặc sản Phú Thọ, có chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, nổi tiếng nhất là bưởi Sửu và bưởi Bằng Luân. Quả nhỏ, vỏ mỏng, tép giòn, ngọt dịu. Chín khoảng tháng 9 đến tháng 11, có thể để tới Tết.

Chọn bưởi theo việc cần dùng

Gợi ý nhanh dựa trên đặc tính từng giống. Mức độ ngon thực tế còn tuỳ vườn và độ già của quả.

Chọn một quả bưởi ngon tại sạp

Dù là giống nào, mấy thao tác dưới đây đều áp dụng được.

1. Cầm thử hai quả cùng cỡ: quả nặng tay hơn là quả mọng nước, vỏ mỏng hơn.
2. Nhìn vỏ: lỗ tinh dầu nhỏ, mịn, căng bóng là vỏ mỏng. Vỏ sần, lỗ to thường là vỏ dày, cùi nhiều.
3. Ấn nhẹ vào đáy quả: hơi nhún là bưởi đã để ráo vài ngày, dễ bóc và ngọt hơn. Cứng như đá là bưởi mới hái.
4. Xem dáng: quả cân đối, đáy bằng; quả méo lệch, núm cuống nhô cao thường nhiều cùi.
5. Ngửi phần cuống: mùi tinh dầu thơm rõ là quả tươi; mùi hắc, mùi ẩm mốc là để lâu hoặc bị úng.

Để bưởi "ráo" bao lâu thì ngon

Một điều nhiều người không biết: bưởi vừa hái về chưa phải lúc ngon nhất. Để ở nhiệt độ phòng, nơi thoáng khoảng một đến hai tuần, vỏ quả hơi mềm và nhăn nhẹ, lượng nước trong vỏ giảm, múi ngọt hơn và bóc dễ hơn. Bưởi Diễn và bưởi Đoan Hùng đặc biệt hợp với cách này, vỏ chuyển dần sang vàng.

Bưởi da xanh và Phúc Trạch nhiều nước hơn, không nên để quá lâu vì tép có thể bị khô, xốp. Khi đã bóc, múi bưởi để ngăn mát trong hộp kín được hai đến ba ngày; để lâu hơn tép tách nước, nhạt vị.

Bưởi bày Tết nên mua trước Tết chừng một tuần, chọn quả còn cuống và lá, đặt nơi thoáng, tránh nắng trực tiếp. Sau Tết, đó lại đúng là lúc quả ráo, ngọt nhất để ăn.

Bóc bưởi gọn và tận dụng cả quả

Bưởi vỏ dày, bóc vụng tay vừa lâu vừa nát múi. Cách của người bán trái cây như sau.

1. Dùng dao cắt một lát mỏng ở đầu cuống, vừa chạm lớp cùi trắng.
2. Khứa bốn đến sáu đường dọc từ cuống xuống đáy, chỉ sâu qua lớp cùi, không chạm múi.
3. Lột từng mảng vỏ, giữ lại phần cùi trắng nếu muốn nấu chè bưởi.
4. Tách đôi ruột bưởi từ lõi giữa, rồi gỡ từng múi; màng múi xé từ sống lưng múi ra hai bên sẽ dễ hơn.
5. Vỏ xanh phơi khô cất dùng nấu nước gội; cùi trắng ngâm nước muối loãng, bóp kỹ cho hết đắng rồi mới nấu chè.

Nhìn vỏ đoán quả hỏng

Vết thâm mềm, ấn lõm. Quả bị dập hoặc thối từ một điểm, phần múi quanh đó thường đã úng và có mùi. Nên bỏ qua dù vết nhỏ.

Lỗ châm nhỏ có vệt nhựa. Dấu vết ruồi đục quả hoặc sâu, múi bên dưới có thể bị hỏng một vùng.

Vỏ teo, cứng, nhăn sâu. Quả để quá lâu, tép đã khô xốp. Khác với quả để ráo vừa phải chỉ hơi dịu vỏ và nhăn nhẹ.

Nứt quanh cuống hoặc đáy. Nước và nấm mốc dễ vào qua vết nứt, múi gần đó chua và nhũn. Quả này nên ăn ngay hoặc không mua.

Những nhầm lẫn hay gặp khi mua bưởi

Bưởi là loại quả dễ bị gắn nhầm tên, nhất là trong mùa Tết khi giá lên.

• Bưởi da xanh không phải lúc nào cũng có vỏ xanh tuyệt đối; quả chín kỹ có thể ửng vàng nhẹ. Ngược lại, giống bưởi khác vỏ xanh cũng hay được gắn tên da xanh.
• Bưởi "Diễn" bày bán khắp nơi nhưng phần lớn trồng ở nhiều tỉnh phía Bắc, không phải từ làng Phú Diễn. Vị có thể vẫn ngon, chỉ là đừng trả giá cho chữ "gốc". Cùng một giống, trồng ở chân đất khác nhau, cây già hay cây non, bón nhiều đạm hay ít, cho quả vị khác hẳn nhau; vì thế hỏi người bán quả trồng ở xã nào, cây bao nhiêu năm tuổi có ích hơn hỏi tên giống.
• Bưởi có quả to chưa chắc ngon; với bưởi Diễn và Đoan Hùng, quả nhỏ vừa tay thường ngọt và ráo hơn.
• Múi bưởi bị đắng thường do màng trắng bao múi, không phải do bưởi hỏng. Bóc sạch màng, vị sẽ dễ ăn hơn.
• Bưởi bóng loáng bất thường có thể đã được đánh sáp; rửa bằng nước ấm và lau khô trước khi bày.

Bưởi làm quà và gửi đi xa

Bưởi là quả biếu an toàn vì để được lâu và ít hỏng trên đường. Nếu biếu ngay, chọn quả đã để ráo vài ngày, vỏ hơi dịu, người nhận ăn được luôn. Nếu biếu dịp Tết hoặc gửi cho người ở xa, chọn quả còn chắc, còn cuống, để họ tự để ráo thêm.

Khi gửi xe hoặc gửi bưu cục, bọc từng quả bằng giấy hoặc lưới xốp, xếp chặt thùng để quả không lăn. Bưởi chịu được ba đến năm ngày đi đường mà gần như không giảm chất lượng, điều mà rất ít loại trái cây tươi làm được. Bưởi có chỉ dẫn địa lý như Đoan Hùng, Phúc Trạch thường có tem nhận diện của vùng; mua làm quà thì nên hỏi người bán về tem này.