Bơ sáp, bơ 034, bơ booth: cách chọn quả dẻo béo và ủ chín tại nhà

Mua bơ là chuyện của may rủi nếu bạn chỉ nhìn vỏ: quả này dẻo, béo, vàng ươm, quả bên cạnh cùng giá lại nhão nước, xơ và hơi đắng. Người trồng bơ ở Tây Nguyên có cách nói gọn: bơ ngon hay dở là do giống, độ già lúc hái và cách ủ chín, chứ không do màu vỏ.

Dưới đây là cách phân biệt các loại bơ chính đang bán ở Việt Nam, mùa của từng loại, mẹo chọn quả, cách ủ chín đều tại nhà và giữ bơ đã cắt không bị thâm.

Bơ Việt trồng ở đâu, mùa nào

Tây Nguyên là thủ phủ bơ của Việt Nam. Đắk Lắk có những vùng trồng lâu đời quanh Buôn Ma Thuột, Krông Pắc, Cư M’gar. Lâm Đồng có bơ ở Bảo Lộc, Di Linh, Lâm Hà và các huyện của Đắk Nông cũ. Gia Lai cũng có nhiều diện tích trồng xen trong vườn cà phê. Ở phía Bắc, Sơn La cũng có những vùng bơ đang mở rộng.

Bơ sáp Tây Nguyên thường rộ từ khoảng tháng 5 đến tháng 8. Bơ 034 chín muộn hơn và rải dài đến cuối năm. Bơ booth thuộc nhóm chín muộn, thường vào thị trường từ khoảng tháng 9 đến cuối năm. Nhờ các giống nối nhau, gần như tháng nào cũng có bơ, nhưng giữa vụ bơ sáp là lúc giá mềm và chất lượng đều nhất.

Bốn loại bơ hay gặp ở chợ và siêu thị

Tên gọi ở chợ không thống nhất; bảng dưới đây mô tả đặc điểm thường gặp.

Bơ sáp và bơ nước: vì sao cùng giá mà khác nhau

Do giống. Nhiều vườn bơ cũ trồng từ hạt, mỗi cây cho quả một kiểu. Người bán gom chung lại gọi là bơ sáp, nên trong một sọt có quả dẻo, có quả nhão nước. Bơ ghép như 034 đồng đều hơn hẳn. Khi mua sọt bơ sáp số lượng lớn, xin bổ thử hai ba quả ở các lớp khác nhau trước khi chốt.

Do hái non. Đầu vụ, khi giá cao, bơ hay bị hái sớm. Bơ non ủ không mềm đều, thịt nhạt, có vị đắng, vỏ nhăn teo dần.

Do mưa. Bơ hái sau những trận mưa lớn thường nhiều nước hơn, kém béo, nhanh thâm.

Mẹo dân gian chỉ để tham khảo. Người ta hay lắc quả nghe hạt lóc cóc để đoán bơ sáp. Mẹo này chỉ cho biết quả đã chín, hạt đã rời khỏi thịt, chứ không bảo đảm quả dẻo.

Giá bơ biến động thế nào

Bơ đầu vụ thường đắt nhất vì hàng ít, rồi giảm nhanh khi vào giữa vụ bơ sáp, có năm giá bơ ở vườn xuống rất thấp. Cuối năm, khi chỉ còn bơ 034, bơ booth và hàng nhập, giá nhích lên trở lại. Bơ Hass nhập khẩu luôn ở mức giá cao hơn bơ trong nước.

Chênh lệch giá lớn khiến đầu vụ có tình trạng hái non để bán sớm. Nếu bạn mua bơ vào những tuần đầu tiên của mùa, hãy chọn kỹ hơn và chấp nhận rằng quả có thể không béo bằng giữa vụ. Giá cụ thể khác nhau nhiều theo nơi bán, cỡ quả và từng năm, nên so sánh vài chỗ trước khi mua số lượng lớn.

Chọn bơ tại chợ

Tuỳ bạn muốn ăn ngay hay để vài ngày, cách chọn khác nhau.

1. Ăn ngay trong ngày: chọn quả ấn nhẹ phần đầu cuống thấy mềm đều, không có chỗ lõm sâu. Quả mềm một chỗ mà chỗ khác cứng thường bị dập.
2. Để hai đến bốn ngày: chọn quả còn cứng nhưng đã già: vỏ bớt bóng, hơi sẫm, có đốm vàng li ti. Vỏ xanh non bóng mướt là hái sớm.
3. Nhìn núm cuống: còn dính cuống ngắn, khô sạch là tốt. Núm cuống bong ra để lộ chỗ thâm đen thường là thịt bên dưới đã thâm.
4. Cầm thử: quả nặng tay so với kích cỡ thường nhiều thịt.
5. Tránh quả có vết nứt, vết thâm loang, vỏ nhăn teo hoặc có mùi chua lạ.

Ủ bơ chín đều tại nhà

Bơ là loại quả chín sau khi hái. Ủ đúng cách sẽ chín đều mà không cần hoá chất.

1. Để bơ ở nhiệt độ phòng, nơi thoáng, tránh nắng. Không cho vào tủ lạnh khi còn cứng.
2. Muốn nhanh, cho bơ vào túi giấy hoặc vùi trong thùng gạo, kèm một quả chuối chín hoặc táo; khí etylen từ các quả này làm bơ chín nhanh hơn.
3. Kiểm tra mỗi ngày bằng cách ấn nhẹ phần đầu cuống. Thường mất hai đến năm ngày tuỳ độ già.
4. Khi bơ vừa mềm đều, chuyển vào ngăn mát để giữ thêm hai đến ba ngày.
5. Bơ ủ năm sáu ngày vẫn cứng, vỏ bắt đầu nhăn là bơ hái quá non; có thể dùng làm sinh tố nhưng sẽ hơi nhạt.

Ăn bơ theo kiểu Việt

Sinh tố bơ. Bơ dẻo xay với sữa tươi hoặc chút sữa đặc và đá. Bơ nhão nước vẫn dùng được cho món này, chỉ cần bớt sữa lỏng.

Bơ dầm. Bơ cắt miếng hoặc dầm nhuyễn, thêm chút sữa đặc, đá bào. Đây là món quen của các xe hàng ở Tây Nguyên và Đà Lạt.

Kem bơ. Bơ dầm phủ kem dừa hoặc kem vani, rắc dừa nạo. Nên dùng bơ thật dẻo để kem không bị tách nước.

Bơ ăn mặn. Bơ trộn salad, ăn với bánh mì, cơm cuộn, hoặc chấm muối ớt như người Tây Nguyên vẫn làm. Bơ ăn mặn cần quả vừa chín tới, không quá mềm.

Lưu ý lượng đường. Sữa đặc và đường làm món bơ nhiều năng lượng hơn hẳn. Muốn ăn hằng ngày, giảm sữa đặc, thêm sữa chua hoặc sữa tươi không đường.

Giữ bơ đã cắt không bị thâm

Thịt bơ gặp không khí là chuyển nâu, giống táo cắt.

• Nếu chỉ ăn một nửa, giữ lại nửa có hạt.
• Quét một lớp mỏng nước cốt chanh lên mặt thịt.
• Bọc màng bọc thực phẩm sát mặt thịt, không để khoảng không khí, rồi để ngăn mát; ăn trong một đến hai ngày.
• Lớp thâm mỏng trên mặt chỉ là oxy hoá, cạo bỏ là ăn được phần bên dưới.
• Muốn để lâu, dầm bơ với chút chanh, cho vào hộp kín cấp đông, dùng làm sinh tố, kem trong vài tháng.

Mua bơ gửi đi xa

Bơ là loại quả gửi xa khá dễ nếu chọn đúng độ. Người bán ở Tây Nguyên thường hái bơ già, gửi đi khi quả còn cứng; trên đường ba bốn ngày quả tự chín dần, đến tay người nhận là vừa ăn. Thùng carton có lỗ thoáng, lót giấy, không bọc kín ni lông là cách đóng gói hợp lý; bọc kín dễ đọng hơi nước, quả thối cuống.

Khi nhận hàng, mở thùng ngay, xếp bơ ra chỗ thoáng, loại riêng quả bị dập. Đừng cho cả thùng vào tủ lạnh khi bơ còn cứng. Nếu đặt online, hỏi người bán đó là bơ giống gì, vườn trồng từ hạt hay bơ ghép, và chính sách đổi khi quả hỏng hoặc không chín.