Sản vật bán qua mạng tiện ở chỗ bạn ngồi ở Hà Nội vẫn mua được mắm Châu Đốc, xoài Đồng Tháp, chè Thái Nguyên từ đúng nơi làm ra. Nhưng cũng chính kênh này có đủ kiểu rủi ro: hàng không như ảnh, hàng hỏng dọc đường, người bán biến mất sau khi nhận tiền.
Danh sách dưới đây chia làm ba chặng: trước khi đặt, lúc thanh toán và lúc nhận hàng. Mỗi chặng chỉ vài việc, làm quen tay thì mất chưa tới năm phút nhưng tránh được phần lớn rắc rối.
Chặng một: xem người bán trước khi xem hàng
Sản vật ngon hay dở phụ thuộc vào người làm và người chọn hàng nhiều hơn vào ảnh chụp. Trước khi bị cuốn vào giá khuyến mãi, kiểm tra:
- Trang bán hàng hoặc gian hàng đã hoạt động bao lâu, có đăng sản phẩm đều đặn theo mùa vụ không. Một trang bán xoài, vải, sầu riêng cùng lúc quanh năm cần được hỏi kỹ.
- Có địa chỉ cụ thể: vườn, cơ sở, cửa hàng ở đâu. Người làm sản vật thật thường sẵn lòng kể về vườn, về mùa, về cách làm.
- Đọc phản hồi của người mua, chú ý những phản hồi có ảnh thật, có kể chi tiết, cả phản hồi chê lẫn khen. Toàn lời khen chung chung, đăng cùng thời điểm là dấu hiệu đáng nghi.
- Thông tin chủ tài khoản ngân hàng nhận tiền có khớp với tên cửa hàng hay người bán không.
- Trên sàn thương mại điện tử, xem gian hàng có chính sách đổi trả rõ ràng, có nhãn gian hàng chính hãng hay không.
Những câu nên hỏi trước khi chốt đơn
"Hàng làm hoặc thu hoạch lúc nào?" Với đồ tươi, câu trả lời nên là vài ngày gần nhất. Với đồ khô, mắm, trà, hỏi ngày làm và hạn dùng. Người bán ấp úng câu này thì cẩn thận.
"Đóng gói thế nào, gửi bằng gì?" Trái cây, hải sản cần thùng xốp, đá gel, giao nhanh. Mắm, mật ong cần chai kín, chèn chống đổ. Câu trả lời cụ thể cho thấy người bán có kinh nghiệm gửi xa.
"Nếu hàng hỏng, dập, đổ vỡ khi tới nơi thì sao?" Chốt rõ trước: đổi, hoàn tiền một phần hay toàn bộ, cần bằng chứng gì. Thoả thuận bằng tin nhắn để lưu lại.
"Ảnh này có phải hàng thật của shop không?" Xin thêm ảnh hoặc video ngắn chụp hàng thật, có thể kèm tờ giấy ghi tên bạn hoặc ngày đặt. Người bán sản vật thật thường dễ dàng làm việc này.
Chặng hai: thanh toán sao cho bớt rủi ro
Thanh toán khi nhận hàng (COD) là cách an toàn nhất với người bán mới. Một số đơn vị vận chuyển cho phép người nhận xem hàng trước khi trả tiền; hãy yêu cầu người bán ghi chú "cho xem hàng" trên vận đơn. Nếu người bán từ chối mọi hình thức COD với đơn nhỏ, đó là điều đáng suy nghĩ.
Với hàng tươi đặt riêng, như vải thiều, xoài, hải sản, người bán thường yêu cầu đặt cọc vì họ phải hái, đóng hàng theo đơn. Đặt cọc là hợp lý, nhưng chỉ nên cọc một phần, chuyển vào tài khoản đúng tên người bán và giữ ảnh chụp giao dịch.
Trên sàn thương mại điện tử, thanh toán qua sàn giúp tiền được giữ lại cho đến khi bạn xác nhận đã nhận hàng. Đừng để người bán dẫn dụ sang chuyển khoản trực tiếp ngoài sàn để "được giảm giá thêm".
Với các phiên livestream, áp lực "chỉ còn vài suất", "giá chỉ trong năm phút" là kỹ thuật bán hàng. Không có sản vật nào hết sạch trên đời trong năm phút; bạn có quyền chờ, hỏi lại và so giá.
Chặng ba: nhận hàng và giữ bằng chứng
Thói quen quay video khi mở hàng đã trở nên phổ biến vì nó là bằng chứng dễ dùng nhất khi cần khiếu nại. Trình tự nên làm:
- Kiểm tra bên ngoài thùng hàng ngay lúc nhận: móp méo, ướt, có mùi lạ thì chụp ảnh trước mặt người giao.
- Quay video liên tục từ lúc thùng còn nguyên băng keo cho tới khi lấy hết hàng ra, quay rõ mã vận đơn.
- Kiểm đúng số lượng, khối lượng, chủng loại so với đơn đã đặt; với hàng cân, có thể cân lại bằng cân nhà bếp.
- Với trái cây, hải sản: kiểm độ lạnh, mùi, độ tươi ngay; cất vào tủ lạnh nhanh, không để qua đêm rồi mới mở.
- Có vấn đề thì báo người bán ngay trong ngày, kèm video và ảnh. Phần lớn chính sách đổi trả với thực phẩm có thời hạn báo rất ngắn.
Những dấu hiệu nên dừng giao dịch
Giá thấp hơn hẳn mặt bằng của đúng loại hàng đó, đặc biệt với sản vật nổi tiếng có sản lượng giới hạn như vải thiều chính vụ, nước mắm truyền thống, chè đặc sản. Hàng thật không thể rẻ bất thường mãi.
Người bán chỉ liên lạc qua tin nhắn, không nghe gọi, không cho xem hàng, không có địa chỉ; tài khoản nhận tiền mang tên một người không liên quan.
Bạn được yêu cầu chuyển thêm tiền sau khi đã chuyển, với lý do "phí ship tăng", "phí bảo hiểm hàng", "đơn bị lỗi hệ thống". Đây là kịch bản lừa đảo quen thuộc, nên dừng ngay và giữ lại mọi bằng chứng.
Gian hàng mới lập, đăng hàng loạt sản phẩm đủ mọi vùng miền, ảnh lấy từ nhiều nguồn khác nhau, phản hồi giống nhau đến từng chữ.
Nếu đã lỡ chuyển tiền cho một tài khoản lừa đảo, hãy liên hệ ngay ngân hàng của mình để yêu cầu hỗ trợ, lưu toàn bộ tin nhắn, ảnh giao dịch và trình báo cơ quan công an nơi cư trú. Báo càng sớm, khả năng phong toả tài khoản nhận tiền càng cao. Đồng thời, cảnh báo cho người thân, vì cùng một kịch bản thường được dùng với nhiều người.
Mỗi loại sản vật, một cách đặt
Cách đặt và nhận hàng nên khác nhau theo độ "mỏng manh" của sản vật:
| Loại hàng | Khi đặt | Khi nhận |
|---|---|---|
| Trái cây, hải sản, thịt tươi | Hỏi ngày hái, đánh bắt; chọn giao nhanh có giữ lạnh; đặt vừa đủ ăn | Mở ngay, kiểm độ lạnh, mùi; cất tủ lập tức |
| Đồ khô (mực, tôm, nấm, hạt) | Hỏi độ khô, ngày làm; xin ảnh cận cảnh hàng thật | Kiểm mùi, độ khô, mốc; cân lại nếu mua theo ký |
| Chất lỏng (mắm, mật ong, rượu) | Hỏi cách đóng chai, chèn chống đổ | Kiểm nắp, rò rỉ, lớp bọc; quay video khi mở |
| Bánh kẹo, trà đóng gói | Hỏi hạn dùng còn bao lâu | Xem nhãn, ngày sản xuất, bao bì còn kín |
Giữ một người bán tốt còn quý hơn săn một món rẻ
Với sản vật, mua lần đầu luôn có may rủi. Khi đã gặp một người bán làm ăn tử tế, hàng đúng như mô tả, đóng gói cẩn thận, xử lý thoả đáng khi có trục trặc, đó là mối nên giữ. Mua theo mùa từ cùng một người, họ sẽ biết khẩu vị của bạn, báo cho bạn khi có vụ ngon, giữ hàng tốt cho khách quen.
Phản hồi trung thực sau mỗi đơn, cả điểm chưa hài lòng, giúp người bán nhỏ cải thiện. Và nếu gặp hàng có vấn đề, trình bày rõ ràng, có bằng chứng, thường sẽ nhận được cách giải quyết hợp lý hơn là chỉ để lại một lời chê trên mạng.
Cũng đừng quên lưu lại thông tin người bán tốt: tên gian hàng, số tài khoản đúng, địa chỉ vườn hay cơ sở, mùa vụ chính. Năm sau đến mùa, bạn chỉ cần nhắn một tin là có hàng.
Câu hỏi thường gặp
Mua sản vật online có nên đặt cọc không?
Với hàng có sẵn, nên chọn thanh toán khi nhận hàng. Với hàng tươi phải hái, làm theo đơn, đặt cọc một phần là hợp lý, nhưng chuyển vào tài khoản đúng tên người bán, lưu lại tin nhắn thoả thuận và ảnh chụp giao dịch.
Hàng bị dập, hỏng khi nhận thì phải làm gì?
Chụp ảnh, quay video tình trạng hàng ngay khi mở, báo người bán trong ngày. Nếu mua trên sàn, gửi yêu cầu trả hàng hoặc hoàn tiền trong thời hạn quy định. Thoả thuận trước về trách nhiệm khi hàng hỏng giúp việc này nhanh hơn nhiều.
Có nên mua sản vật qua livestream không?
Có thể, nếu người bán là gian hàng bạn đã kiểm tra, có chính sách đổi trả và cho thanh toán qua sàn hoặc khi nhận hàng. Đừng quyết định chỉ vì áp lực thời gian của phiên live; hàng tốt không mất đi sau năm phút.
Làm sao biết shop bán trái cây là nhà vườn thật?
Nhà vườn thật thường bán theo mùa vụ, có ảnh, video vườn thay đổi theo thời gian, nói rõ địa chỉ, giống, ngày hái. Xin video ngắn quay hàng thật hôm đó là cách kiểm tra đơn giản và hiệu quả.
Đặt hàng tươi từ miền Tây ra Hà Nội có ổn không?
Ổn nếu người bán gửi bằng đường bay hoặc dịch vụ giao nhanh có giữ lạnh, thời gian trên đường khoảng một ngày. Gửi bằng xe khách đường dài nhiều ngày thì chỉ hợp với đồ khô, đồ đóng hũ, trái cây vỏ dày.
