Rượu làng nghề ngon mà uống kiểu “trăm phần trăm” liên tục thì chỉ còn lại vị cay và cơn say. Người sành rượu ở các làng nghề thường uống ít, uống chậm, chén nhỏ, và nói nhiều về mùi gạo, mùi men hơn là đếm số chén. Thưởng rượu đúng cách vừa giúp cảm nhận rõ cái công người nấu, vừa giữ cho cuộc vui không đi quá đà.
Bài này đi từ chọn chén, cách rót, ngửi, nhấp, nhiệt độ, món đưa cay hợp với từng loại rượu, đến cách giữ chai rượu đã mở và những giới hạn cần nhớ khi có rượu trên bàn.
Chọn chén và cách rót
Chén nhỏ. Chén hạt mít hoặc chén sứ nhỏ, mỗi chén chỉ vài ngụm, là kiểu chén truyền thống cho rượu trắng. Chén nhỏ khiến bạn uống chậm và kiểm soát lượng tốt hơn chén to hoặc cốc.
Chén sứ trắng. Thành chén trắng giúp nhìn rõ độ trong của rượu. Chén gốm men màu đẹp cũng được, nhưng khó nhìn cặn.
Rót vừa phải. Rót khoảng hai phần ba chén, không cần đầy tràn. Rượu rót từ chai thuỷ tinh hoặc be sành sạch, tránh rót thẳng từ can nhựa.
Không ép rót đầy. Phép mời rượu tử tế là mời chứ không ép. Người không uống có quyền úp chén hoặc rót nước thay rượu.
Ngửi và nếm như người làm rượu
Cách nếm dưới đây giúp bạn nhận ra rượu ngon hay dở chỉ với một lượng rất nhỏ:
- Nhìn rượu trong chén dưới ánh sáng: trong, không vẩn, không cặn.
- Đưa chén cách mũi một khoảng nhỏ, ngửi khẽ, không hít sâu; hơi cồn mạnh có thể làm tê khứu giác.
- Chờ vài giây cho hơi cồn bay bớt, ngửi lần nữa để nhận mùi gạo, mùi nếp, mùi men.
- Nhấp một ngụm rất nhỏ, để rượu lan trên lưỡi vài giây rồi mới nuốt.
- Cảm nhận hậu vị: rượu ngon để lại vị ngọt nhẹ, ấm êm ở cổ họng; rượu kém để lại vị đắng, rát.
- Uống một ngụm nước lọc trước khi nếm chén khác hoặc loại rượu khác.
Nhiệt độ rượu: đừng ướp đá
Rượu trắng làng nghề hợp nhất khi uống ở nhiệt độ phòng mát. Ướp lạnh sâu làm rượu dễ uống hơn vì bớt cảm giác cay, nhưng cũng làm mất phần lớn hương thơm, và khiến người uống mất cảm giác về độ mạnh của rượu, dễ uống quá nhanh.
Mùa đông miền Bắc, một số người hâm rượu nóng nhẹ. Nếu hâm, chỉ nên ngâm bình rượu trong nước ấm, không đun trực tiếp trên lửa, vì rượu bay hơi và dễ bắt lửa. Mùa hè, chỉ cần để rượu nơi mát, tránh nắng là đủ.
Rượu ngâm quả có thể để mát hơn một chút, nhất là rượu mơ, rượu mận có đường. Rượu nếp lọc và rượu cần thì không cần làm lạnh đặc biệt.
Món đưa cay hợp với từng loại rượu
Món nhắm nên có đạm, chất béo vừa phải và rau, giúp uống chậm hơn. Tránh ăn quá mặn, quá cay vì dễ khát và uống nhiều.
| Loại rượu | Món hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Rượu gạo, rượu nếp đồng bằng | Gà luộc lá chanh, nem chua, giò chả, đậu rán, rau luộc chấm | Món thanh vị giúp nhận rõ mùi gạo |
| Rượu men lá, rượu ngô vùng cao | Thịt gác bếp, lạp xưởng, thịt nướng, rau cải mèo, măng | Món khói, món nướng hợp với rượu đậm |
| Rượu Bàu Đá, rượu miền Trung | Bánh tráng cuốn, cá nướng, gỏi cá, món mắm | Ăn kèm nhiều rau sống |
| Rượu nếp Nam Bộ | Khô cá, cá lóc nướng, gỏi, các món luộc chấm mắm | Uống chậm, nhiều nước lọc |
| Rượu ngâm quả | Trái cây, bánh mứt nhẹ, hạt rang | Rượu ngọt dễ uống, cần kiểm soát lượng |
Giữ chai rượu đã mở
Rượu trắng nồng độ cao không bị hỏng như thực phẩm tươi, nhưng hương sẽ giảm nếu giữ không tốt:
- Đậy nắp kín ngay sau khi rót, tránh để chai mở trong suốt bữa tiệc dài.
- Để chai đứng, tránh ánh nắng và nguồn nhiệt như gần bếp, cửa sổ hướng tây.
- Chai còn ít rượu nên chuyển sang chai nhỏ hơn để giảm lượng không khí bên trong.
- Dùng chai thuỷ tinh hoặc be sành; tránh can nhựa không rõ loại để chứa lâu.
- Rượu ngâm quả đã chắt ra chai nên để nơi mát, uống trong vài tháng để giữ hương quả.
Giới hạn: biết dừng là một phần của thưởng rượu
Nhiều hướng dẫn y tế dùng khái niệm “đơn vị cồn”, mỗi đơn vị tương đương khoảng 10 gam cồn nguyên chất. Một chén nhỏ khoảng 30 ml rượu 40 độ đã xấp xỉ một đơn vị. Nghĩa là vài chén rượu làng nghề đã bằng lượng cồn của nhiều lon bia. Hãy biết mình đang uống bao nhiêu thay vì chỉ đếm theo lượt mời.
Không uống rượu khi bụng đói, xen nước lọc giữa các chén, dừng khi bắt đầu thấy nóng mặt, nói to, mất tập trung. Không uống khi đang dùng thuốc mà bác sĩ dặn kiêng rượu. Pháp luật nghiêm cấm bán, cung cấp rượu bia cho người dưới 18 tuổi; phụ nữ mang thai không nên uống rượu.
Quan trọng nhất là chuyện đi lại. Đã uống rượu bia thì không lái xe: pháp luật hiện hành cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Nếu có rượu trong bữa, hãy thu xếp trước: đi xe công cộng, gọi xe, nhờ người không uống chở về, hoặc ngủ lại. Người tổ chức tiệc nên giữ chìa khoá xe của khách đã uống. Một lời nhắc vào đầu bữa, khi mọi người còn tỉnh táo, thường hiệu quả hơn nhiều so với tranh cãi lúc tàn tiệc.
Mời rượu văn minh
Mời, không ép. Câu “không uống là không nể nhau” đã gây ra quá nhiều chuyện đáng tiếc. Chủ nhà tử tế để khách tự quyết.
Có sẵn đồ uống không cồn. Trà, nước lọc, nước trái cây trên bàn giúp người không uống vẫn cùng nâng chén.
Dừng đúng lúc. Khi bữa ăn đã xong, cất rượu đi. Kéo dài cuộc uống sau bữa chính là lúc dễ quá chén nhất.
Những lời đồn về rượu nên bỏ
“Rượu ngon không gây say, không hại.” Rượu ngon chỉ khác ở hương vị và độ an toàn về tạp chất. Lượng cồn vẫn là cồn, cơ thể vẫn phải xử lý như nhau.
“Uống rượu cho ấm người khi lạnh.” Rượu làm giãn mạch ngoài da nên có cảm giác ấm, nhưng thực tế cơ thể mất nhiệt nhanh hơn. Ở vùng núi lạnh, say rượu ngủ ngoài trời rất nguy hiểm.
“Rượu ngâm là thuốc bổ.” Rượu ngâm quả, ngâm thảo mộc là đồ uống. Đừng dùng rượu ngâm để chữa bệnh, nhất là rượu ngâm thứ không rõ loại.
“Ăn đồ chua, uống nước chanh là hết say ngay.” Không có mẹo nào làm cồn trong máu giảm nhanh. Chỉ có thời gian và gan mới đào thải được cồn; mẹo giải rượu chỉ khiến người ta yên tâm lái xe một cách sai lầm.
“Đổi rượu, pha nhiều loại mới say.” Say chủ yếu do tổng lượng cồn uống vào và tốc độ uống, không phải do pha trộn. Đổi rượu thường chỉ khiến người ta khó đếm mình đã uống bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Một người uống bao nhiêu rượu là vừa?
Không có mức an toàn tuyệt đối với rượu. Nếu uống, hãy uống ít, uống chậm và theo khuyến cáo của cơ quan y tế. Người có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc hoặc mang thai nên tránh rượu.
Uống rượu xong bao lâu thì lái xe được?
Không có con số chung, vì tốc độ đào thải cồn khác nhau ở mỗi người. Pháp luật cấm lái xe khi còn nồng độ cồn, kể cả sáng hôm sau một bữa nhậu muộn. Cách an toàn nhất là không lái xe trong ngày có uống rượu.
Ướp đá rượu trắng có sao không?
Không nguy hiểm, nhưng làm mất hương và che đi độ mạnh của rượu, khiến nhiều người uống nhanh hơn. Uống ở nhiệt độ phòng mát giúp cảm nhận rượu tốt hơn và dễ tự kiểm soát.
Có nên pha rượu với nước ngọt, nước tăng lực?
Không nên với nước tăng lực, vì caffeine có thể che bớt cảm giác say khiến bạn uống nhiều hơn. Rượu làng nghề ngon nên thưởng nguyên vị, chén nhỏ, kèm nước lọc.
Làm sao từ chối rượu mà không mất lòng?
Nói rõ từ đầu là bạn không uống hoặc phải lái xe, nâng chén trà hoặc nước thay rượu. Phần lớn mọi người tôn trọng khi bạn nói dứt khoát và vẫn vui vẻ tham gia cuộc trò chuyện.
