Trà ngon và cà phê ngon thường hỏng không phải vì để quá lâu, mà vì để sai chỗ. Một túi chè Tân Cương mở ra để cạnh bếp ga, một túi cà phê hạt mở miệng kẹp tạm bằng kẹp phơi đồ, sau vài tuần đã mất gần hết phần hương mà bạn đã trả tiền.
Trà và cà phê cùng sợ những thứ giống nhau, nhưng mỗi loại lại có điểm riêng: chè xanh cần kín và mát, trà bánh lại cần thoáng; cà phê hạt cần thoát khí nhưng không được tiếp xúc nhiều với không khí. Phần dưới đây đi từ nguyên tắc chung đến từng loại cụ thể.
Năm kẻ thù của trà và cà phê
Độ ẩm. Chè khô và cà phê rang đều hút ẩm rất nhanh. Ẩm làm chè mềm cánh, nhạt hương, lâu dần mốc; làm cà phê mất mùi và có vị ôi.
Không khí. Oxy làm dầu trong cà phê ôi dần và làm hương chè bay đi. Mỗi lần mở túi lớn là một lần đưa không khí mới vào.
Ánh sáng. Ánh nắng và cả ánh đèn mạnh làm chè xanh ngả màu, mất vị tươi. Lọ thuỷ tinh trong suốt đặt cạnh cửa sổ là chỗ để tệ nhất.
Nhiệt. Nóc tủ lạnh, cạnh bếp, cạnh nồi cơm điện, trong cốp xe là những nơi nóng hơn bạn nghĩ. Nhiệt đẩy nhanh mọi quá trình làm hỏng hương.
Mùi lạ. Chè và cà phê hút mùi rất mạnh. Để chung tủ với gia vị, hành tỏi, xà phòng, long não là chè có mùi lạ chỉ sau vài ngày.
Bảo quản theo từng loại
Thời gian dưới đây là khoảng giữ hương tốt nếu bảo quản đúng, không phải hạn an toàn thực phẩm.
| Loại | Cách giữ | Giữ hương tốt trong khoảng |
|---|---|---|
| Chè xanh búp khô | Túi kín, hộp thiếc hoặc lọ tối màu, nơi khô mát; chia nhỏ phần chưa dùng | Vài tháng; sau nửa năm hương cốm giảm rõ |
| Trà ướp hoa (sen, nhài) | Kín tuyệt đối, tốt nhất hút chân không, tránh mọi mùi khác | Trong năm ướp; túi đã mở dùng trong vài tuần |
| Bạch trà, hồng trà Shan tuyết | Kín, khô, tránh sáng | Khoảng một năm, hồng trà bền hơn |
| Trà ép bánh, trà ủ | Bọc giấy, để nơi thoáng, khô, không mùi, không kín hẳn | Lâu năm nếu không ẩm mốc |
| Cà phê hạt rang | Túi có van một chiều, ép bớt khí, kẹp kín; hoặc hộp kín chuyên dụng | Ngon nhất vài tuần đầu sau ngày rang, dùng tiếp được thêm một thời gian |
| Cà phê bột | Túi kín, gấp sát miệng, để nơi mát tối | Một đến hai tuần sau khi mở là thơm nhất |
| Cà phê pha sẵn, cold brew | Chai sạch đậy kín, ngăn mát tủ lạnh | Vài ngày, càng sớm càng ngon |
Tủ lạnh: dùng được, nhưng phải đúng cách
Tủ lạnh vừa là bạn vừa là thù. Nó mát và tối, nhưng ẩm và đầy mùi. Nếu cho trà hoặc cà phê vào tủ lạnh, chỉ làm với gói còn nguyên túi kín hoặc đã chia nhỏ, hút chân không. Đừng để túi đang mở dở trong ngăn mát cạnh hộp dưa, hộp thịt.
Điều quan trọng nhất là khi lấy ra, để nguyên túi kín cho về nhiệt độ phòng rồi mới mở. Mở ngay khi túi còn lạnh, hơi nước trong không khí sẽ đọng lên chè và cà phê, gây ẩm ngay lập tức. Lặp lại vài lần như vậy còn tệ hơn không cho vào tủ.
Với cà phê hạt dùng hằng ngày, phần lớn người rang khuyên không cần tủ lạnh, chỉ cần túi van đóng kín ở nơi mát. Ngăn đá chỉ hợp khi bạn mua nhiều hạt và chia gói nhỏ, mỗi lần lấy một gói đủ dùng một tuần, không cấp đông lại.
Dụng cụ chứa nên và không nên dùng
Một vài thay đổi nhỏ về đồ đựng tạo khác biệt lớn:
- Nên: hộp thiếc có nắp hai lớp, hũ sành có nắp kín cho chè; lọ thuỷ tinh tối màu; hộp chuyên dụng cho cà phê có van thoát khí hoặc nắp ép; túi zip dày kèm van.
- Nên: chia trà, cà phê mua số lượng lớn thành túi nhỏ đủ dùng một đến hai tuần, chỉ mở dần từng túi.
- Không nên: lọ thuỷ tinh trong đặt ngoài sáng, hộp nhựa từng đựng thức ăn, hộp gỗ thơm mùi gỗ mạnh.
- Không nên: để chung một hộp nhiều loại trà khác nhau, nhất là trà ướp hoa với chè xanh mộc.
- Không nên: xay cà phê cho cả tháng một lần; bột mất hương nhanh hơn hạt rất nhiều.
Dấu hiệu trà, cà phê đã hỏng
Chè mềm cánh, có mùi ẩm. Có thể sao lại nhẹ cho khô nếu chỉ mới ngấm ẩm. Nhưng nếu thấy đốm trắng, xanh, mùi mốc thì bỏ, không tiếc.
Trà ướp hoa mất hết hương. Vẫn uống được như chè thường, nhưng không còn giá trị để biếu.
Cà phê có mùi dầu ôi, mùi giấy cũ. Dầu trong hạt đã bị oxy hoá. Pha ra phẳng vị, đắng khó chịu, không còn hương.
Cà phê bột vón cục, có mốc. Bột đã hút ẩm nặng. Có mốc thì bỏ toàn bộ túi.
Trà bánh có lớp mốc trắng xanh, mùi hôi. Khác với lớp phấn trắng nhẹ do kết tinh, mốc thật có mùi mốc rõ. Trà bánh bị mốc nặng không nên dùng.
Những sai lầm hay gặp trong bếp Việt
Thói quen để hộp chè ngay trên kệ bếp cho tiện tay pha là sai lầm phổ biến nhất: hơi nóng, hơi dầu mỡ và mùi nấu nướng bám vào chè mỗi ngày. Hãy để chè ở tủ phòng khách hoặc tủ khô xa bếp.
Sai lầm thứ hai là giữ túi cà phê lớn và mở ra mỗi sáng. Túi 1 kg mở dần trong một tháng thì nửa cuối tháng bạn đang uống cà phê cũ. Chia nhỏ ngay khi nhận hàng là việc mất năm phút nhưng giữ được hương cả tháng.
Sai lầm thứ ba là cất trà biếu Tết cả năm mới mở. Trà xanh, trà ướp hoa không phải rượu, càng để lâu càng mất. Nhận trà ngon thì nên uống trong mùa.
Mang trà và cà phê đi xa
Khi mang chè hoặc cà phê làm quà đi xa, nhất là đi máy bay hay gửi xe nhiều ngày, hãy để nguyên túi hút chân không hoặc túi van còn niêm, bọc thêm một lớp túi zip chống ẩm và để trong vali, tránh để gần đồ có mùi mạnh như mắm, khô mực. Trà ướp hoa đặc biệt nhạy mùi, nên tách riêng.
Nếu mang ra nước ngoài, phần lớn trà và cà phê rang đóng gói kín là mặt hàng phổ biến, nhưng quy định nhập cảnh mỗi nước khác nhau, đặc biệt với cà phê nhân chưa rang hay thực phẩm từ thực vật. Hãy kiểm tra trang chính thức của cơ quan hải quan, kiểm dịch nước đến trước khi đi.
Ở chiều ngược lại, nếu được người thân mang trà, cà phê từ quê ra, hãy mở kiểm tra ngay, chia nhỏ và cất đúng chỗ, đừng để nguyên túi ni lông buộc dây trên nóc tủ vài tháng.
Mua bao nhiêu là vừa
Quy tắc đơn giản: mua lượng trà, cà phê bạn dùng hết trong khoảng một tháng. Một người uống mỗi ngày một phin cà phê khoảng 20–25 g sẽ dùng chừng 600–750 g mỗi tháng; uống chè mỗi ngày một ấm nhỏ thì vài lạng chè là đủ. Mua theo thùng vì rẻ hơn một chút thường lại thiệt ở phần hương mất đi cuối tháng. Nếu muốn tích trữ vì giá tốt, hãy chọn hạt chưa xay và chia gói nhỏ ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bỏ gói hút ẩm vào hộp chè không?
Có thể dùng gói hút ẩm loại dành cho thực phẩm, còn nguyên vẹn, đặt ngoài túi chè trong hộp kín. Không dùng gói hút ẩm của đồ điện tử, giày dép và không để gói rách tiếp xúc trực tiếp với chè.
Cà phê hạt rang xong bao lâu thì pha ngon nhất?
Phần lớn hạt cần nghỉ vài ngày sau rang để thoát bớt khí. Sau đó, khoảng hai đến sáu tuần là giai đoạn hương vị đẹp nhất nếu túi được đóng kín, để nơi mát.
Túi cà phê phồng lên có phải hỏng không?
Không. Cà phê mới rang thải khí CO2 nên túi kín có thể phồng. Túi có van một chiều sẽ xả khí ra mà không cho không khí vào. Phồng không đi kèm mùi lạ là bình thường.
Chè xanh để tủ lạnh có bị mất hương không?
Nếu túi kín và để về nhiệt độ phòng trước khi mở, chè giữ hương khá tốt, nhất là vào mùa nồm ẩm. Túi hở thì chè sẽ hút ẩm và mùi thức ăn, mất hương nhanh hơn để ngoài.
Mùa nồm miền Bắc giữ chè thế nào?
Mùa nồm độ ẩm rất cao. Nên chia chè vào túi nhỏ hút chân không, để trong hộp kín có gói hút ẩm, mở túi nhanh rồi đóng ngay. Hạn chế mở hộp vào những ngày sàn nhà đọng nước.
